ڕێساکانی پابەندبوون بە شەریعەت بۆ دراوی ئەلیکترۆنی و وێب ٣: ڕێبەری تەواوی موسڵمانان ٢٠٢٦

نووسەر: (CSAA by AAOIFI) •بڵاوکراوەتەوە لە: ٢٠ کانوونی دووەمی ٢٠٢٦

لێکوەشاندنێکی تەواوی پێکهاتەی فیقھی مامەڵە ئیسلامییەکان (فقه المعاملات) کە بەسەر وەبەرهێنان و مامەڵەی دراوی ئەلیکترۆنی وێب ٣، قازانجی سەلمێنەری خاوەندارێتی (Proof-of-Stake)، بۆتەکانی تۆڕی دەستبەجێی ئۆتۆماتیکی، و دوورخستنەوەی مشتومڕەکاندا جێبەجێ کراوە.

١. بنەما بنەڕەتییەکانی ئیسلام لە دراوی ئەلیکترۆنیدا

بۆ ئەوەی سەروەتێکی دیجیتاڵی یان مامەڵەیەکی دارایی وەک ڕێگەپێدراو (حەڵال) پۆلێن بکرێت لە ژێر یاسای ئیسلامیدا، دەبێت چوار مەرجی سەرەکی یاسایی جێبەجێ بکات کە لەلایەن دەزگا نێودەوڵەتییەکانی شەریعەتەوە وەکو ئایۆفی (ڕێکخراوی ژمێریاری و وردبینی بۆ دامەزراوە داراییە ئیسلامییەکان) دامەزراون:

I. بایەخی ناوخۆیی و سوود (مالی متقوّم)

دراوەکە یان تۆکنەکە دەبێت نوێنەرایەتی موڵکێکی ڕەسەنی دیجیتاڵی بکات لەگەڵ سوودی ژمێرکاری، بەڕێوەبردن، یان مامەڵەی تۆڕ. تۆکنە خەیاڵییەکان کە بە بێ سوود یان ئابووری پۆنزی پشتگیری دەکرێن لەم تاقیکردنەوەیەدا سەرکەوتوو نابن.

II. قەدەغەکردنی تەواوی سوود (ڕیبا)

هەر داهاتێک کە لە پارەی دڵنیایی سوود لەسەر قەرزەکانەوە سەرچاوە بگرێت (وەکو سەکۆکانی قەرزدان یان ستەبیڵکۆینی سووددار) بە توندی حەرامە.

III. خاوەندارێتی دەستبەجێ و یەکلاکردنەوە (قەبض)

مامەڵەکانی بازاڕی دەستبەجێ (Spot) دەبێت دەستبەجێ یەکلا ببنەوە، و بەکڕین خاوەندارێتی دروست بەسەر کلیلە تایبەتەکان یان هاوسەنگی جزدانی دەستبەجێی ئاڵوگۆڕدا ببەخشن.

IV. دوورخستنەوەی ناڕوونی توند (غەرەر) و قماربازی (مەیسیر)

گرێبەستە مشتومڕاوییەکان، بژاردە دووانەییەکان، و بەردەوامە قەرزدارەکان کە لەسەر جووڵەی نرخ قومار دەکەن بە بێ گواستنەوەی سەروەتی بنەڕەتی بە توندی ڕێگەپێنەدراون.

مامەڵەکردنی ئۆتۆماتیکی شەریعەت

تەنها ئاڵوگۆڕی دراوی ئەلیکترۆنی جیهانی هەیە کە دۆخی هەژماری ئیسلامی ڕەسەن پێشکەش دەکات. کاتێک چالاک دەکرێت، هەموو ئامرازە قەرزدارەکان، داهاتووەکان، و بەرهەمە گۆڕدراوە سووددارەکان بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی دەپاڵێورێن، و ژینگەیەکی مامەڵەی حەڵالی دەستبەجێی پاک بەجێدەهێڵن.

دەربارەی هەژماری ئیسلامی →

٢. ئامرازە داراییە قەدەغەکراوەکان (ئاگادارییەکانی حەرام)

بۆ ئەوەی پۆرتفۆلیۆکەت ١٠٠٪ حەڵال بمێنێتەوە، دەبێت بە توندی خۆت بەدوور بگریت لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی خوارەوەی ئاڵوگۆڕ:

❌ داهاتووەکان، بژاردەکان و گرێبەستە بەردەوامەکان

ئەم گرێبەستانە خاوەندارێتی ڕاستەقینەی تۆکەن ناگوازنەوە (قەبض). تۆ پارە دەدەیت یان کرێی بودجە وەردەگریت (کە سوود لەخۆدەگرێت) لە کاتێکدا خەیاڵپڵاویی لەسەر جیاوازی نرخەکان دەکەیت (غەرەر).

❌ قەرز و مامەڵەکردنی قەرزدار (Margin Trading)

مامەڵەکردن لەسەر قەرز ئەو پارەیە بەکاردەهێنێت کە لە ئاڵوگۆڕ یان دابینکەرانی شلەوە قەرز کراوە، و تێچووی سوودی ڕۆژانە ڕادەکێشێت (ڕیبا). تەنانەت "قەرزی کورتخایەنی ٠٪ سوود"ـیش پێکهاتەی قەرزی مەرجدار لەخۆدەگرێت کە ڕێگەپێنەدراوە.

❌ قەرزدانی دراوی ئەلیکترۆنی و حەوزی قازانجی دیفای (وەکو Aave، Compound)

دانانی پارە بۆ بەدەستهێنانی سوودی دراو لەلایەن قەرزارەکانەوە پێناسەی پەرتووک دەقی ڕیبالنەسئەیە. هەموو قازانجێکی دروستبوو لە قەرزدانی سوود قەدەغەکراوە.

٣. ئامرازەکانی مامەڵەکردنی ئۆتۆماتیکی: چی ڕێگەپێدراوە؟

🤖 بۆتی تۆڕی دەستبەجێ (حەڵال)

بۆتی تۆڕی دەستبەجێ (Spot Grid Bot) بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی زنجیرەیەک داوای کڕینی نزم و فرۆشتنی بەرز لەناو ڕێڕەوی نرخی پێشوەختەدا دەستپێدەکات. لەبەر ئەوەی بە ١٠٠٪ لەسەر باڵانسی دەستبەجێی تۆ کار دەکات بێ قەرز و تۆکەنی بنەڕەتی ڕاستەقینە دەفرۆشێت، ئەم ئۆتۆماتیکردنە بە تەواوی ڕێگەپێدراوە (حەڵال).

📅 تێکڕای تێچووی دۆلار (DCA / خۆکارانە-وەبەرهێنان)

کڕینی ئۆتۆماتیکی خشتەکراو (وەکو کڕینی ٥٠ دۆلار بیتکۆین لە هەموو هەینییەکدا) لە پلەبەندکردنی دارایی ئیسلامیدا زۆر پێشنیار کراوە. ئەوە بازرگانی هۆشی هەستەوەری کەم دەکاتەوە و هاندەرە بۆ کۆکردنەوەی بەهای درێژخایەن.

⚡ کرێکاری وزەی ترۆن (گرێبەستی ئیسارە)

بەستنی TRX بۆ بەدەستهێنانی وزەی تۆڕ و بەکرێدانی ئەو توانای ژمێرکارییە بە بەکارهێنەران کە پێویستیان بە داشکاندنی تێچووی مامەڵە هەیە وەک ئیسارە پۆلێن دەکرێت (بەکرێدانی سوود). داهاتی کرێی بەدەستهاتوو تێچوویەکی ڕەوای خزمەتگوزارییە بۆ بەکارهێنانی ژمێرکاری تۆڕ.

٤. سەلماندنی خاوەندارێتی (پاداشتەکانی سەلمێنەر)

دانانی تۆکەنەکانی چینی یەکەمی ڕەسەن (وەکو ETH، SOL، یان ADA) ڕاستەوخۆ لەناو گرێەکانی سەلمێنەردا بۆ پاراستنی میکانیزمە کۆدەنگییەکە بە تەواوی حەڵالە لە ژێر چەمکی دارایی ئیسلامی ئوجرە (تێچووی خزمەتگوزاری) یان شەراکەتی عقد (گرێبەستی هاوبەشی). تۆ خزمەتگوزارییەکی تەکنیکی بۆ تۆڕەکە ئەنجام دەدەیت و پادashti داینامیکی بەدەستدەهێنەیت. خۆت بەدوور بگرە لە سەکۆکانی قازانجی "نرخی جێگیر"ی ناوەندی کە پێکهاتەکانی قەرز دەشارنەوە.

٥. پرسیارە دووبارەکان: پابەندبوون بە شەریعەت لە دراوی ئەلیکترۆنیدا

ئایا بیتکۆین حەڵالە؟
بەڵێ. کۆدەنگی لەنێوان زانایانی هاوچەرخی ئیسلامیدا (لەوانەش بڕیارەکانی ئەنجومەنی ڕاوێژکاری شەریعەت لە بەحرەین، مالیزیا، و دوبەی) ئەوەیە کە بیتکۆین ڕێگەپێدراوە. وەک ئامرازێکی ئاڵوگۆڕی لامەرکەزی (مال) کار دەکات بێ سوود (ڕیبا) یان قەرزی کۆمپانیا.
ئایا دراوە سەقامگیرەکان (Stablecoins) حەڵالن؟
دراوە سەقامگیرەکانی پشتگیرکراو ١:١ بە یەدەگی دراوی کاغەز (وەکو USDC یان USDT) بۆ یەکلاکردنەوەی مامەڵە و بازرگانی ڕێگەپێدراون. سەرەڕای ئەوەش، نابێت بیانخەیتە ناو حەوزی قەرزدانی سووددارەوە (وەکو Aave) یان دراوی سەقامگیری ئەلگۆریتمی بگریت کە پشت بە ناڕوونی قەرزی سوود دەبەستن.
ئایا دەتوانم بۆتی تۆڕی لەسەر داهاتووەکان (Futures) مامەڵە پێوە بکەم؟
Na. Bazirganiya torê bixwe metodolojiyek matematîkî ya derbasdar e, lê bikaranîna botên torê ji bo peymanên Futures bi tundî Heram e ji ber ku peymana bingehîn amûrek derîvatîf a bi leverage ye ku prensîbên Şerîetê binpê dike.
دەبێت چاو لەگەڵ دراوە حەرامەکان بکەم؟
ئگەر ئێستا دراوت بەدەستەوەیە کە وەک حەرام پۆلێن کراون، ڕێنماییەکانی شەریعەت ئامۆژگاری دەکەن کە پێگەکە دەستبەجێ بفرۆشیتەوە. هەر قازانجێک کە دروستبووە دەبێت پاک بکرێتەوە بە بەخششکردنی بۆ خێرخوازی بە بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێکی ڕۆحی (سەدەقە).